Spareload — giełda usług transportowych · Prospekt projektu

Część I: Założenia organizacyjno-prawne

Wersja robocza 0.1 · 14 listopada 2026 Dokument roboczy zespołu. Nie stanowi porady prawnej — przed startem komercyjnym wymaga weryfikacji przez prawnika specjalizującego się w prawie usług płatniczych (PSD2) i prawie przewozowym.

1. Problem i misja

Znaczna część ciężarówek w Europie po dostarczeniu ładunku wraca pusta albo częściowo załadowana. To marnotrawstwo paliwa, czasu kierowców i pieniędzy przewoźników oraz niepotrzebna emisja CO₂.

Misja: połączyć przewoźników mających puste przebiegi (szczególnie kursy powrotne) z firmami, które potrzebują przewieźć towar na tej samej lub zbliżonej trasie, w podobnym terminie.

Przykład: Firma transportowa ABC wiezie towar z Warszawy do Paryża 12 listopada. Kurs powrotny Paryż → Warszawa jest zaplanowany na 14 listopada, na pusto. Firma z Berlina chce przewieźć towar do Wrocławia około 14 listopada. Giełda pokazuje, że Berlin → Wrocław leży niemal na trasie powrotnej ABC (objazd kilkudziesięciu km). Klient dostaje atrakcyjną cenę, przewoźnik zarabia na kursie, który i tak by się odbył, a emisja na tonokilometr spada.

2. Wyróżnik na rynku

Istniejące giełdy (Trans.eu, Timocom, Teleroute) są przede wszystkim tablicami ogłoszeń ładunków i pojazdów. Nasz wyróżnik:

1. Gwarancja uczciwości przez blokadę środków (escrow) — po obu stronach:
2. zleceniodawca ma zablokowaną kwotę za przewóz,
3. przewoźnik ma zablokowaną kaucję gwarancyjną. „Głupie żarty kończą się utratą pieniędzy.”
4. Dopasowanie pustych przebiegów (backhaul matching) — wyszukiwarka liczy objazd względem trasy przewoźnika, a nie tylko zgodność miast.
5. Zweryfikowani przewoźnicy — tylko firmy z ważną licencją i ubezpieczeniem OCP.
6. Jeden standardowy wzór umowy przewozu — przewidywalne zasady dowodów, reklamacji i kar.

3. Rola prawna platformy

3.1 Jesteśmy pośrednikiem technologicznym, nie spedytorem

Platforma: - udostępnia wyszukiwarkę, mechanizm kojarzenia ofert, komunikację, system dowodów i mechanizm blokady środków, - nie jest stroną umowy przewozu, - nie organizuje przewozu we własnym imieniu (to odróżnia nas od spedytora z art. 794 KC), - nie ustala cen przewozu — cenę proponuje przewoźnik lub zleceniodawca, a druga strona ją akceptuje, - nie przydziela przewoźników do zleceń — wybór należy do stron.

Umowa przewozu zawierana jest bezpośrednio między zleceniodawcą a przewoźnikiem na warunkach Ogólnych Warunków Przewozu (OWP) udostępnionych przez platformę (patrz regulamin/02-ogolne-warunki-przewozu.md). Strony akceptują OWP przy każdej rezerwacji.

3.2 Fakturowanie

Platforma nigdy nie wystawia faktury za sam przewóz.

3.3 Granice odpowiedzialności

Platforma odpowiada za: - rzetelne przeprowadzenie weryfikacji przewoźników według opublikowanej polityki, - prawidłowe działanie mechanizmu blokad i wypłat zgodnie z regulaminem, - bezstronne stosowanie procedury reklamacyjnej, - ochronę danych (RODO).

Platforma nie odpowiada za: - szkody w towarze, opóźnienia i utratę towaru — odpowiada przewoźnik (CMR / prawo przewozowe) i jego ubezpieczyciel OCP, - prawdziwość deklaracji zleceniodawcy co do towaru, - wykonanie umowy przewozu przez strony.

4. Przepływ pieniędzy — zgodność z PSD2

4.1 Zasada nadrzędna

Środki klientów nigdy nie trafiają na rachunek bankowy platformy. Przyjmowanie i przechowywanie cudzych pieniędzy w celu ich późniejszego przekazania to usługa płatnicza, która wymaga zezwolenia KNF. Zamiast tego korzystamy z Stripe Connect:

• każdy przewoźnik ma konto połączone (connected account) w Stripe; Stripe przeprowadza weryfikację KYC/KYB,
• środki są blokowane lub przechowywane po stronie Stripe (licencjonowanej instytucji),
• platforma wydaje Stripe dyspozycje: zablokuj, obciąż, przekaż, zwróć.

Odsetki overnight od środków klientów nie są elementem modelu biznesowego. Przychody platformy to prowizje.

4.2 Mechanizmy blokady

Blokada na karcie wygasa po ok. 7 dniach (rozszerzona autoryzacja: do 30 dni, nie na wszystkich kartach). System musi to uwzględniać.

4.3 Kaucja gwarancyjna przewoźnika

• Blokowana w momencie potwierdzenia przyjęcia zlecenia przez przewoźnika, osobno dla każdego zlecenia.
• Wysokość: 10% ceny przewozu, nie mniej niż 100 EUR (parametr konfigurowalny).
• Zwalniana po zakończeniu zlecenia bez winy przewoźnika.
• Przepada na rzecz zleceniodawcy jako kara umowna, gdy przewoźnik:
• anuluje przyjęte zlecenie,
• nie podejmie ładunku (no-show) — potwierdzone w procedurze reklamacyjnej.

Kaucja nie jest przychodem platformy. Platforma jedynie wykonuje dyspozycję zgodnie z OWP. Dzięki temu nie przyjmujemy roli strony ani arbitra „zarabiającego” na sporze.

4.4 Rozliczenie po dostawie

Zleceniodawca potwierdza dostawę   →  obciążenie pełnej kwoty
                                    →  transfer do przewoźnika (cena − prowizja 5%)
                                    →  zwolnienie kaucji przewoźnika

Brak reakcji w ciągu 48 h          →  automatyczne potwierdzenie (jak wyżej)

Reklamacja                         →  środki wstrzymane do rozstrzygnięcia

5. Weryfikacja przewoźników (KYB)

Przewoźnik nie może publikować kursów ani przyjmować zleceń, dopóki nie przejdzie weryfikacji:

1. Wpis w KRS / CEIDG / zagranicznym rejestrze firm.
2. Numer VAT UE aktywny w systemie VIES.
3. Licencja na krajowy transport drogowy lub licencja wspólnotowa (przewozy międzynarodowe).
4. Polisa OCP przewoźnika z sumą gwarancyjną odpowiednią do deklarowanych przewozów, z datą ważności.
5. Weryfikacja KYB przez Stripe Connect (tożsamość reprezentantów, rachunek bankowy).

Pilnowanie terminów: system automatycznie zawiesza możliwość publikacji i przyjmowania zleceń, gdy OCP lub licencja wygaśnie. Na 30 i 7 dni przed terminem wysyła przypomnienie.

Weryfikacja zleceniodawców: rejestr firm, VAT/VIES, metoda płatności. Platforma jest B2B, więc konsumenci nie mogą zlecać przewozu.

6. Dowody i procedura reklamacyjna

6.1 Dowody w systemie

• Odbiór ładunku: zdjęcie ładunku i/lub listu CMR, znacznik czasu, opcjonalnie GPS.
• Dostawa: zdjęcie podpisanego CMR / POD (proof of delivery) — wymagane, zdjęcie towaru, znacznik czasu, GPS.
• Docelowo: integracja z e-CMR i telematyką.

6.2 Procedura reklamacyjna (skrót)

1. Zleceniodawca zgłasza reklamację w ciągu 48 h od oznaczenia dostawy, podając: powód, opis, kwotę roszczenia i dowody. Po terminie zakładu załadunku może też zgłosić niepodjęcie ładunku.
2. Środki pozostają zablokowane.
3. Przewoźnik w ciągu 72 h uznaje reklamację (system automatycznie rozlicza zwrot) albo ją odrzuca z uzasadnieniem.
4. Jeśli odrzuci, sprawa trafia do operatora platformy. Operator rozstrzyga wyłącznie na podstawie dowodów w systemie i postanowień OWP: rozstrzygnięcie dotyczy wyłącznie dyspozycji zablokowanymi środkami.
5. Strona niezadowolona może dochodzić roszczeń przed sądem powszechnym lub w mediacji. Rozstrzygnięcie operatora nie jest wyrokiem.

Szkody przekraczające cenę przewozu (np. zniszczony towar wart 50 000 EUR) dochodzone są bezpośrednio od przewoźnika i jego ubezpieczyciela OCP, poza platformą. Platforma udostępnia stronom zgromadzone dowody.

7. Regulacje, które obowiązują platformę

8. Model przychodów

1. Prowizja od transakcji: 5% wartości przewozu, potrącana z wypłaty dla przewoźnika.
2. (Później) Abonament premium dla przewoźników: alerty dopasowań, API, integracja z TMS.
3. (Później) Opłata serwisowa dla zleceniodawców przy małych zleceniach.
4. (Później) Raporty ESG / CO₂: ile pustych kilometrów i emisji zaoszczędzono, przydatne do raportowania CSRD klientów.

9. Dokumenty prawne do przygotowania

Szkice robocze w katalogu docs/regulamin/:

1. 01-regulamin-platformy.md — Regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną (P2B/DSA)
2. 02-ogolne-warunki-przewozu.md — OWP: wzór umowy między zleceniodawcą a przewoźnikiem
3. 03-polityka-weryfikacji.md — Polityka weryfikacji przewoźników i zleceniodawców
4. 04-procedura-reklamacyjna.md — Procedura reklamacyjna i rozliczeń

Do przygotowania przez prawnika: polityka prywatności (RODO), umowy powierzenia, warunki Stripe Connect Platform Agreement.

10. Otwarte kwestie do konsultacji prawnej

• [ ] Czy rozstrzyganie przez operatora dyspozycji środkami nie zbliża nas do roli strony umowy? Alternatywa: zewnętrzny mediator.
• [ ] Kara umowna z kaucji: wysokość i miarkowanie (art. 484 § 2 KC) przy sporach międzynarodowych.
• [ ] Prawo właściwe i jurysdykcja przy przewozach między różnymi państwami.
• [ ] Wymogi DSA zależne od skali — od jakiej liczby użytkowników.
• [ ] Faktura za prowizję przy przewoźnikach spoza PL (odwrotne obciążenie VAT).